Anna Nacher

Sfera publiczna w dobie internetu rzeczy i ludzi

04.10.2011 Wtorek/Tuesday
Warsztaty Kultury (ul. Popiełuszki 5 / 5 Popiełuszki St.) @ 10.30

Media cyfrowe w coraz większym stopniu ewoluują w postać mediów zsieciowanych – istotnym wymiarem takich nowych wielomedialnych konfiguracji jest powrót do tego, co materialne. Symptomem tego procesu może być wypracowana w kręgu prac nad ubiquitous computing (wszechobecną, bezszwowo złączoną z rzeczywistością technologią komputerową) koncepcja “internetu rzeczy”, w którym obiekty wypełniające zwykłe przestrzenie codziennego życia zostają wyposażone w możliwości komunikacyjne (RFID, sieci bezprzewodowe) i adresy sieciowe (protokół IPv6). Znajduje ona zastosowanie choćby w obszarze tzw. inteligentnej architektury, czyli zarówno prywatnych, jak i publicznych przestrzeniach, w których komunikacyjne wymiany między obiektami odbywają się coraz częsciej z pominięciem aktorów ludzkich. Innym wymownym przykładem takich trendów są aplikacje wykorzystujące rzeczywistość rozszerzoną (AR, augmented reality), które pozwalają użtkownikom coraz popularniejszych smartfonów nakładać na rzeczywistość konkretnych miejskich przestrzeni wygenerowane komputerowo dane graficzne (co ma zastosowanie choćby w popularnych aplikacjach o zastosowaniu turystycznym). Jest wreszcie cała dynamicznie rozwijająca się sfera mediów lokacyjnych, które są fuzją technologii mobilnych, łączności bezprzewodowej, usług do namierzania i lokalizacji satelitarnej i komórkowej (wraz z coraz popularniejszym od 2000 roku GPSem). Znajduje ona zastosowanie choćby w popularnych serwisach typu Foursquare, Google Places czy rozwiązaniach wprowadzanych przez Facebook (od 2011 roku usługa Facebook Places ustąpi zwykłemu tagowaniu przez stosowanie nazw miejscowych). Widać także tendencję do materializacji procesu przepływu danych, postrzeganego do tej pory jako niewidoczny. Z jednej strony mamy zatem do czynienia z rodzącą się, hybrydową, wielopostaciową i bardzo złożoną formą miejskiej przestrzeni, która można określić mianem architektury kognitywnej (cognitive architecture) lub miasta odczuwającego (sentient city), w której rozdzielenie materialnych obiektów, technologii medialnych oraz pracy ludzkiej wyobraźni staje się często niemożliwe do przeprowadzenia; z drugiej zaś przestrzenie informacyjne są traktowane jako swoista sfera publiczna. Coraz częściej miasto staje się spektaklem, grą i zabawą, które jednak są wplatane w realia współczesnego kapitalizmu, zacierającego granicę między pracą i rozrywką oraz włączającego nowe obszary w rytmy globalnych rynków finansowych za pomocą działań na polu kultury.

Z jednej zatem strony coraz częściej przebywamy w sieci i w realnej przestrzeni jednocześnie, posługując się popularnymi gadżetami, z drugiej zaś przestrzeń staje się mocniej nasycona czujnikami, sieciami łączności bezprzewodowej (WiFi czy Bluetooth), wideotechnologią nadzoru czy RFID – nie wszystkie z tych rozwiązań oferują użytkownikom przestrzeni dostęp na zasadach równouprawnienia, niektóre z nich są wręcz pozbawione graficznych interfejsów. Znakomita cześć z nich towarzyszy drobnym praktykom życia codziennego (korzystanie z bezgotówkowych form płatności czy karty metra w rodzaju londyńskiego Oystera). Istnieje zatem potrzeba nie tylko krytycznego ujęcia wspomnianych przemian, jakim podlega miejska / medialna przestrzeń publiczna, ale przede wszystkim poszukania strategii umożliwiających subwersję, stymulujących świadomą aktywność użytkowników w przestrzeni publicznej, której charakter wyznaczają protokoły komunikacyjne i zasady dostępu do danych rozproszonych w kilku sieciach medialnych. Jak sprawić, aby kognitywna przestrzeń miejska stała się bardziej otwarta i inkluzywna? Czy media lokacyjne i internet rzeczy mogą się stać narzędziem emancypacji dla grup wykluczonych bądź spychanych na margines? Czy mogą stać się aktorami pracującymi na rzecz lepszej jakości życia we współczesnych mediacities? Czy wzrok, obraz i patrzenie w dalszym ciągu pełnią w tych pejzażach rolę dominującą? Wydaje się, że tutaj kryje się najbardziej współcześnie owocna sfera współpracy artystów, ruchów społecznych (sformalizowanych i niesformalizowanych), nauki i technologii.

Under construction

f